Özet
Kedilerde mantar hastalığının bir diğer adıyla Trichophytosis olan mantar sık görülen ve ciddi bir cilt rahatsızlığıdır. Bu mantar türünün sadece kedilerde değil diğer canlılarda da cilt sorunlarına yol açıyor. Bir tür cilt sorunu olan mantar, canlının kıl kökleri, tırnak dipleri gibi dokuları etkiler. Gösterdiği belirtiler de kaşınma, kızarıklık meydana gelmesi ve pullanarak deri döküntüsüne neden olan enfeksiyon türüdür. Eğer tedavisi olmazsa mantar enfeksiyonu başka enfeksiyon hastalıklarına da yol açıyor. Ayrıca kedinin tüm vücuduna adım adım yayılan mantar çok ciddi sorunlara neden olur.
Kedinizde gördüğünüz mantar tedavisi ihmal edilirse hızlı bir şekilde tüm vücuduna yayılacağını tekrar söylemek isteriz. Özellikle uyuz, egzama ve sedef hastalığı gibi enfeksiyonların yaşanmasına da yol açar. Bu sağlık sorunları, kedinin tüylerini tek tek döktüğü gibi cilt üzerinde derin yaralarında açılmasını etkiler. Önlem alınmazsa çıkacak diğer sorun da lenf bezlerinde iltihaplanmadır. Mantar tedavi edilmediği için geniş alanlara yayıldığı gibi diğer kedilere de enfekte olur. Bu yüzden erken teşhisi ihmal etmeyiniz. Kedinizde mantar varsa eğer size bulaşması olasıdır.
Kedilerde Mantar Nasıl Ortaya Çıkar?
Kedilerde mantar hastalığı, keratin proteini ile beslenen dermatofit grubu mikroorganizmaların kıl köklerine ve üst deri tabakasına yerleşmesi sonucunda doku yıkımı başlatmasıdır. Sağlıklı bir kedinin derisi doğal bir bariyer işlevi görürken, mikroskobik çatlaklar veya bağışıklık düşüşü bu sporların tutunup kolonileşmesine zemin hazırlar.
Mantar sporları son derece dirençli çevresel ajanlardır ve cansız yüzeylerde aylarca canlı kalabilirler. Kedinin doğrudan enfekte bir canlıyla temas etmesi ya da bu sporların bulunduğu tarak, yatak veya tırmalama tahtası gibi eşyalara temas etmesi patolojik sürecin başlamasına neden olur.
Kedilerde mantarın ortaya çıkışını hızlandıran temel etkenler aşağıda sıralanmıştır:
- Bulguların yüzde 90’ından fazlasına Microsporum canis sebep olurken, nadiren Trichophyton mentagrophytes ve Microsporum gypseum türleri de izole edilir.
- Enfekte sokak kedileriyle temas, ortak kullanılan taşıma kutuları veya kontamine tımar ekipmanları bulaşmanın ana kaynağıdır.
- Henüz bağışıklığı olgunlaşmamış yavrular, Feline Leukemia Virus (FeLV) veya Feline Immunodeficiency Virus (FIV) taşıyıcısı kediler enfeksiyona karşı savunmasızdır.
- Yüksek nem, yetersiz hava sirkülasyonu, aşırı kalabalık barınma şartları ve yetersiz hijyen sporların çoğalmasını hızlandırır.
- Pire ısırıkları, alerjik dermatit veya travmalar sonucu cilt bütünlüğünün bozulması sporların deri altına sızmasını kolaylaştırır.
- Yetersiz beslenme, vitamin eksiklikleri ve ani ortam değişikliklerine bağlı gelişen kronik stres vücut savunmasını zayıflatarak mantar gelişimini tetikler.
Kedilerde Mantar Dikkat Etmeniz Gerekenler
Mantar enfeksiyonu, bulaşıcı olması ve nemi, sıcağıda seven bir enfeksiyondur. Bu yüzden kedilerde mantar teşhisi erken yapılması önemli olur. Hızlı yayılan bir özelliği olmasıyla mantar tedavisi ne kadar erken yapılırsa bulaşıcılığının önüne geçilir. Evinizden birkaç tane kediniz varsa ve kedilerden birinde mantar görürseniz diğer kedilerden ayrı bir yer tutmalısınız. Aksi takdirde diğer kedilere bulaşması çok yüksektir. Kedilerde mantar hastalığı enfeksiyon kapan kedinin sürekli huzursuz ve keyifsiz olmasına neden olur. Ayrıca davranışlarını da olumsuz etkiler. Kedinin sürekli kaşınması sinirli ve agresif bir hale dönüşmesini sağlar.
Kedilerde stresli olma, asabi, geceleri sürekli miyavlama, tuvaletini etrafa yapmasına, huzursuz olmasına yol açar. Yeme bozukluğuyla birlikte gelen iştahsız olmada mantar hastalığının nedenleri arasındadır. Mantarın kedilerde en yaygın belirtisi kedinin ateşi yüksek seviyelerdedir. Mantar tüm vücuda yayıldığı için ödem ve iltihap yapmasıyla ateşin yükselmesini sağlar. Bu durumda kedilerde sindirim bozukluğuna sebep olmaktadır.
Kedilerde Bazı Gıdalar Mantara Neden Olmaz Ama Mantarı Tetikler
Kedi sahipleri sürekli gözlem altında tutarak kedinin davranışlarında bir tuhaflık olmasından durumu anlayabilir. Çünkü erken önlem tedaviyi kısaltır. Kedilerin beslenmesinde verilen tavuklu yemekler ve kuru-yaş mamaların mantar yaptığı konusunda görüşler ifade edilir. Fakat bu gıdaların kedilerde mantara neden olduğuna dair kesin bir tespit yapılmamıştır. Kedilere verilen bazı gıdalar mantar hastalığına yol açmaz. Fakat hastalığın tetiklenmesine yol açabilir. Tavuklu gıdalar, Tavuk ürünleri kedilerde mantara neden olmayıp yalnızca enfeksiyonu tetikler. Etkilemesinin nedeni ise tavuk eti içeren gıdalar ve ürünler kedilerin derisini ve tüy yapısı gibi dokuların etkilenmesine neden oluyor. Kedileri sürekli sadece tavuk, kaz gibi tavuklu gıdalar ile beslemeniz mantar sorununa yol açabiliyor. Fakat bu ürünler mantar hastalığını tek başına tetiklemez. Başka sorunlarda etkiler.
Kedilerde Mantar Olduğu Nasıl Anlaşılır?
Kedilerde mantar enfeksiyonu ilk önce deri yüzeyinde küçük bir nokta ile başlıyor. Daha sonra oluşa noktanın olduğu yerde kızarıklık meydana gelerek mantarın gelişmesine katkı sağlar. Bu durumda kedilerde hafif- orta şiddetinde kaşıntılar görülür. Bunu anlamak için kedinizin sürekli bir noktayı kaşıdığı fark ettiğinizde anlamanız mümkün. Bu sorun erken fark etmezseniz ya da tedavisini geciktirirseniz tüm vücuda yayılır.Hızlı bir şekilde iltihaplı olarak yayılır. Kimi kedilerde mantar olduğu bölgede tüy dökülmelerine yol açıyor. Fakat her tüy dökülmesini mantar olmasına bağlayamazsınız. Eğer mantardan dolayı tüy dökülürse sonrasında dökülme ile birlikte egzama da görülür. Bu yüzden veteriner hekiminize giderek bu sorunun mantar mı yoksa egzama mı olduğu teşhis edilmelidir.
Veteriner hekim kedilerin rahatsız oldukları bölgeden deri örneği alıp mikroskobik incelemeler yapar. Kedinizden alınan doku bir sıvı içinde 24 saat bekletilmektedir. Daha sonra ise inceleme aşamasına gelinir. Bazı kedilerde mantar sorunu,kızarıklı olmayacak derece etkisi düşüktür. Örneğin beyaz tüylü kedilerde derilerinin pembe olmasından dolayı kızarıklık olsa bile fark edilmesi zordur.
Kedilerde Mantar Çeşitleri
Kedilerde mantar enfeksiyonunun çeşitli türleri vardır. Özellikle yavru kediler yemeklerini yedikten sonra ağız ve çevresini yalarlar. Bundan dolayı ağız ve çenesinde siyah nokta, mantar ve uyuz gibi hastalıkların ortaya çıkmasına yol açıyor. Böyle bi durumda ağız ve çene çevresinde başlayan mantar boğaz ve boyun bölgesine doğru yayılma gösterir. Bu belirtileri gördüğünüz zamana geç olmadan veteriner hekiminiz ile görüşmeniz gerekiyor. Eğer ihmal söz konusu olursa evdeki diğer kişilerinde kedilerde mantar hastalığı sonucunda olan enfeksiyondan etkilenecektir.
Kedilerde Mantar Hastalığının Yaygın Belirtileri
Birçok belirtisi olan mantarın genel olarak gösterdiği belirtiler vardır. Bu belirtilerinin başlıca olanlarını aşağıda sizler için bahsettik:
- Kedinizin sürekli kaşınması mantar olacağı anlamına gelmez. Fakat ihtimal olacağı için kontrol etmeniz önemlidir.
- Genel tüy bakımını yaparken deri üzerindeki renk değişikliği, kızarıklık mantarı işaret ediyor olabilir.
- Kedide görülen kaşıntının mantardan mı yoksa gıda alerjisinden mi kaynaklandığını veteriner hekimin görüşünde beslenme değişikliği ile yapılabilir.
- Deri üzerinde pul meydana gelmesi ve bunların sonrasında dökülmelere yol açması
- Kedinizin cildinde deri yüzeyinde oluşan kesiklerin sulanması
- Normalden daha halsiz ve huzursuzluk çıkarması
Yukarıda belirttiğimiz işaretlerin yanı sıra alışılmamış sinirlenme kedilerde mantar belirtileri arasında yer alır. Tüylü dostunuzun hareketlerini takip ederek anormal bir durum söz konusu olduğunda derhal önlem için klinik kontrolüne götürünüz.
Kedilerde Mantar Hastalığının Nedeni Sadece Enfeksiyon Değil!
Kedilerin mantara yakalanmasının tek nedeni enfeksiyon olarak bilinir. Fakat enfeksiyon dışında kedilerin bağışıklık sistemleri düzensiz çalışması ile de mantar hastalığı yaşar. Kedilerde ve diğer canlılarda olduğu gibi bağışıklık sistemi düzgün çalışmadığında hastalıklara ve enfeksiyonlara kapı açıyor. Zayıflayan bağışıklık sistemi, kedilerin bünyesini zayıflatarak dayanıksız hale getirir. Bu nedenle de mantar olmak üzere diğer sağlık sorunlarını yaşamasına da zemin hazırlar.
Kedilerde Mantar Teşhisi
Her veteriner hekimin aldığı farklı tedavi yöntemleri vardır. Kedinin derisinden alınan doku laboratuvarda mikroskop altında inceleme yöntemi ve çeşitli yöntemlerden biri yapılır. Çoğu belirti çeşitli hastalıkların ortak bir belirtisi olabilir. Bu nedenle de yan etkisi bulunmayan ilaç ve krem tedavisi esas alınır. Tedavi başladığında bu süreçte kedi gözlemlenir. Hastalığa sebep olan sorunun iyileşme aşamasına geldiğinde enfeksiyonun tam olarak sebebi anlaşılır. Kedilerin kaşınması her zaman mantara işaret olmaz. Yediği mamanın alerjisine maruz kaldığı için kaşınması da muhtemel. Bunu anlamak için doktor muayenesi yapılır. Kaşıntının getirdiği enfeksiyon ve depresyon durumu enfeksiyon olup olmayacağının habercisidir.
Kedilerde Mantarın Vücudunda Sık Görüldüğü Yerler
Mantar kedinin vücudunda belirli yerlerde sık görülür. Özellikle patilerinde parmak diplerinde ve aralarında, tırnaklarında yuva yapar. Bu bölgelerde başlayan mantar ihmal edilirse zamanla tüm vücuda yayılır. Kedilerin kulak içi de mantarın sık görüldüğü bir diğer kısımdır. Bu bölgede yoğun akıntı mantarın oluşumunda etkili olmaktadır. Sırt ve karın bölgesinde yayılan mantar ilerleyen süreçte tüy dökülmeleri ve tüylerin seyrekleşmesine yol açar.
Kedilerde Mantarın Tedavi Edilme Yöntemleri
Kedilerde mantar tedavisi; yüzey bazlı uygulamalar, oral yoldan (ağızdan) antifungal ilaçlar ve çevresel spor arındırmasını içeren üç yöntemli bir yaklaşım sergiler. Sadece mantarın neden olduğu lezyonlu bölgeye krem sürmek, vücudun diğer bölgelerindeki mikroskobik sporları yok edemediği için hastalığın nüksetmesine yol açar.
Kedilerde mantar hastalığının tedavi süreci ortalama 4 ila 8 hafta arasında sürer ve klinik lezyonlar kaybolsa dahi mantar kültürü negatif çıkana kadar ilaç kullanımına devam edilmelidir. Hekim onayı olmadan tedavinin erken kesilmesi, dirençli mantar suşlarının gelişmesine yol açar.
Kedilerde mantar hastalığının tedavi sürecinde uygulanan yöntemler şunlardır:
- Yaygın lezyonlarda veya topikal tedavinin yetersiz kaldığı durumlarda itrakonazol, terbinafin veya flukonazol etken maddeli oral ilaçlar hekim dozajıyla kullanılır; bu ilaçlar karaciğer metabolizmasını etkileyebileceğinden rutin kan tahlili önerilir.
- Tüm vücuda yayılan spor yükünü azaltmak amacıyla klorheksidin ve mikonazol içeren özel medikal şampuanlar haftada 1-2 kez uygulanır.
- Tekil ve sınırlı odaklarda lezyon üzerine hekimin önerdiği antifungal kremler sürülür; kedinin ilacı yalamasını önlemek için koruyucu yakalık (Elizabeth tasması) takılmalıdır.
- Vücut direncinin toparlanması için beta-glukan, omega-3 yağ asitleri, çinko, A ve E vitamini takviyeleri hekim kontrolünde rasyona dahil edilir.
- Tedaviyi desteklemek ve bağışıklık yanıtını hızlandırmak amacıyla bazı klinik durumlarda koruyucu ve sağaltıcı mantar aşıları tercih edilebilir.
Kedilerde Mantar Tedavisinde Evde Nasıl Devam Ettirilir?
Mantar sporları son derece hafif yapıdadır ve hava yoluyla, dökülen kıllarla veya temasla evin her köşesine kolayca dağılabilir. Bu sebeple medikal sağaltım ev içi hijyen protokolleriyle desteklenmediğinde kedi kendi kendini tekrar enfekte eder ve süreç aylar süren bir kısır döngüye dönüşür.
Tedavi süresince kedi temizlenmesi kolay, halısız ve sınırlandırılmış bir odada (örneğin fayans zeminli bir banyo veya misafir odasında) karantinaya alınmalıdır. Bu izolasyon, hem diğer evcil hayvanları ve aile bireylerini korur hem de sporların yaşam alanına yerleşmesini engeller. Mantar tedavisi sürecinde evde alınması gereken önlemler:
- Karantina odası ve evin diğer bölümleri HEPA filtreli süpürgelerle her gün süpürülmeli, süpürge torbası veya haznesi sık sık dezenfekte edilmelidir.
- Zeminler ve sert yüzeyler mantar sporlarına karşı etkili olan 1:10 veya 1:32 oranında sulandırılmış çamaşır suyu (sodyum hipoklorit) ya da veteriner tipi biyosidal dezenfektanlarla silinmelidir.
- Kedinin temas ettiği battaniyeler, örtüler ve yataklar en az 60 derecede, çamaşır dezenfektanı eklenerek yıkanmalıdır; temizlenemeyen eski eşyalar imha edilmelidir.
- Kediye ilaç sürerken veya bakım yaparken tek kullanımlık lateks eldiven takılmalı, işlem sonrasında eller klorheksidinli veya antiseptik sabunlarla yıkanmalıdır.
- Plastik kum kapları ve mama kapları her hafta kaynar su ve dezenfektanlarla arındırılmalı, kum sıklıkla tamamen değiştirilmelidir.
Kedilerdeki Mantar İnsanlara Bulaşır mı?
Kedilerde görülen dermatofitozis zoonoz bir hastalıktır; yani doğrudan kediyle temas veya dökülen sporların bulunduğu yüzeylere temas yoluyla insanlara kolaylıkla bulaşabilir. İnsan derisine yerleşen mantar sporları, genellikle temasın gerçekleştiği kol, boyun, göğüs ve yüz bölgesinde kendini gösterir.
İnsanda oluşan lezyonlar kenarları belirgin, hafif kabarık, kırmızı ve kaşıntılı dairesel halkalar şeklinde ortaya çıkar. Bu halkaların ortası zamanla soluklaşırken dış çeperi pul pul dökülmeye ve genişlemeye devam eder. Çocuklar, yaşlılar, kronik hastalığı bulunanlar veya bağışıklığı baskılayıcı ilaç kullanan bireyler bulaşma açısından en yüksek risk grubundadır.
Enfekte bir kediyle yaşayan kişilerin derisinde dairesel kaşıntılı lezyonlar belirmesi durumunda vakit kaybetmeden bir dermatoloji uzmanına başvurulmalıdır. Kedinin veteriner klinik tedavisi ile evdeki bireyin medikal tedavisi eş zamanlı yürütülmediği takdirde bireyler hastalığı birbirine yeniden aktarabilir.